Wentylacja mechaniczna czy grawitacyjna? To pytanie zadaje sobie wiele osób, które stają w obliczu budowy domu. W tym artykule omówimy zalety i wady oraz zastanowimy się nad kwestią - jaką wentylację wybrać i kiedy?

wentylacja mechaniczna czy grawitacyjna

Czyste powietrze to jeden z elementów zdrowego i komfortowego życia. W dobie zanieczyszczenia środowiska, szczególnie w dużych przemysłowych aglomeracjach, ten element zdrowia i komfortu staje się luksusem, nie zawsze możliwym do osiągnięcia. Mieszkamy i pracujemy w budynkach, które powinny zapewnić nam powietrze o odpowiednich parametrach – temperatura, wilgotność i czystość. To powietrze powinno być sukcesywnie wymieniane – wentylowane. 

Zalety i wady wentylacji grawitacyjnej

Każde rozwiązanie ma swoje plusy i minusy. Wentylacja grawitacyjna jest obecnie najbardziej rozpowszechnionym sposobem na wymianę powietrza w budynkach. Zastanówmy się dlaczego? 

Jako zalety wentylacji grawitacyjnej można wymienić:

  • Projekt wentylacji grawitacyjnej znajdziemy w prawie każdym typowym projekcie domu. Tworzą je murowane pionowe kanały z wlotami zakończonymi kratkami wentylacyjnymi, a w oknach zainstalowane są nawiewniki doprowadzające świeże powietrze do pomieszczeń. Jest to konstrukcja typowa, prosta w budowie i dużo tańsza od wentylacji mechanicznej.
  • Eksploatacja praktycznie bezkosztowa, nie licząc przeglądów kominiarskich i czyszczenia kominów (chociaż kanałów wentylacyjnych w domu raczej nikt nigdy nie czyści, a szkoda!).
  • Koszty napraw, ze względu na prostotę konstrukcji (praktycznie nie ma się co zepsuć) można pominąć.

Czy nie jest to opis wentylacji idealnej? To rozwiązanie ma jednak sporo wad, które burzą obraz wentylacji doskonałej:

  • Jej działanie uzależnione jest od warunków atmosferycznych, nie ma możliwości regulacji.
  • W miesiącach zimowych, dzięki dużej różnicy temperatur wewnątrz i na zewnątrz budynku, następuje duża-nadmierna wymiana powietrza, a tym samym ogromne straty ciepła dochodzące nawet do 50%.
  • W miesiącach letnich, a szczególnie w upały, wentylacja pomieszczeń praktycznie nie istnieje i nawet otwieranie okien (przeciągi, hałas, zanieczyszczenie powietrza i insekty), nie zawsze przynosi pożądany efekt.
  • Nie da się zastosować filtracji powietrza.
  • Nie można do niej podłączyć systemów chłodzących ani gruntowego wymiennika ciepła

Zalety i wady wentylacji mechanicznej

Rozwiązań konstrukcyjnych i funkcjonalnych w wentylacji mechanicznej jest dużo. Mitów na temat kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych, również sporo. Powinien być to system zaprojektowany i wykonany przez osobę wykwalifikowaną w tej dziedzinie, a przyszły użytkownik powinien być przeszkolony z eksploatacji i obsługi wentylacji mechanicznej. Dopiero wówczas możemy mówić o jej zaletach:

  • Zapewnia stałą i kontrolowaną wymianę powietrza niezależną od warunków atmosferycznych, którą dodatkowo możemy regulować w zależności od indywidualnych i chwilowych potrzeb.
  • Zewnętrzne nawiewane powietrze do pomieszczeń jest filtrowane.
  • Do systemu wentylacji można dołączyć rekuperator i gruntowy powietrzny wymiennik ciepła, dzięki którym zimą zaoszczędzimy na ogrzewaniu (40-50%), a w upalne dni lata schłodzimy nawiewane do pomieszczeń powietrze, czyli zaoszczędzimy na klimatyzacji.
  • Brak konieczności otwierania okien oznacza brak zanieczyszczeń, insektów, przeciągów i hałasu.

System fantastyczny, ale ma swoje wady:

  • Kosztowana instalacja – od projektu, poprzez koszt materiałowy po montaż i uruchomienie.
  • Eksploatacja też kosztuje: zasilanie energią elektryczną kosztuje rocznie 400-600 zł (dom 150 m2), przegląd techniczny raz do roku 100-200 zł i roczne koszty wymiany filtrów 100-300 zł, w zależności od modelu rekuperatora i jakości filtracji.
  • Mechaniczne elementy systemu mogą się czasami zepsuć.
  • Kanały wentylacji mechanicznej można i warto czyścić.

Wentylacja mechaniczna, czy grawitacyjna – na którą się zdecydować?

Na co się więc zdecydować? Czy jesteśmy przed dylematem jak z zakupem drzwi: prawe, czy lewe? A może obrotowe? Czasami może nawet nie mamy wyjścia, funkcjonujemy w pomieszczeniach w których jest dany rodzaj wentylacji, najczęściej grawitacyjnej i tyle.

Rozpatrzmy sprawę w dwóch wariantach:

  1. W budynku już wybudowanym, w którym od lat funkcjonuje wentylacja grawitacyjna, zalecamy na początek sprawdzenie kanałów wentylacyjnych, kratek wywiewnych i nawiewników w oknach. Kolejnym etapem zwiększenia skuteczności wentylacji i możliwości jej regulacji, byłoby zaprojektowanie i zainstalowanie systemu wentylacji hybrydowej (niewielkie koszty instalacyjne i eksploatacyjne), która w obecnej dobie dbałości o zdrowie i komfort, jest niezbędnym minimum. „Gdybyśmy byli bogaci” i nie bali się przewrócić budynku do „góry nogami”, zdecydowalibyśmy się na wentylacje mechaniczną (ale o tym w drugim wariancie).
  2. Największy sens instalowania wentylacji mechanicznej, zapewniający nam czyste i zdrowe powietrze o odpowiednich parametrach, mamy przy planowaniu, projektowaniu i budowie nowego budynku. Dodalibyśmy - wentylację mechaniczną z rekuperatorem i gruntowym powietrznym wymiennikiem ciepła. Już w fazie projektowania „wrzucamy” instalacje w bryłę budynku, a „wyrzucamy” niepotrzebny koszt budowy kominów wentylacyjnych (okna szczelne bez nawiewników i mikro nawiewników). Co prawda ponosimy koszty instalacyjne i eksploatacyjne, ale oszczędzamy na ogrzewaniu budynku w okresie zimowym i oszczędzamy na ochładzaniu powietrza w pomieszczeniach w upalne dni lata. Komfort zimą i latem. Jednak to kosztuje. Generalnie wygoda kosztuje, ale w nowo budowanym i projektowanym budynku zdecydowanie mniej, zarówno środków finansowych i nerwów związanych z remontem i instalowaniem wentylacji mechanicznej w budynku już istniejącym. Szacunkowo w budynku nowo budowanym o powierzchni 150 m2, wentylacja mechaniczna z rekuperatorem i gruntowym powietrznym wymiennikiem ciepła to koszt około 30 000 złotych plus/minus 30%, w zależności od rozwiązań konstrukcyjnych, materiałów i firmy, która to zainstaluje. I wtedy w takim budynku, taka wentylacja mechaniczna ma sens, tak jak zdrowe i komfortowe życie.