Minęło już ponad dziesięć lat od zamontowania w kraju pierwszej instalacji centralnego odkurzania. Systemy te nie są już więc nowościa rynkową, choć trudno jednocześnie nazwać je popularnymi i powszechnymi. Brak odpowiedniej literatury i jednoznacznej klasyfikacji pozwalającej zaliczyć odkurzacze centralne do systemów sanitarnych budynku powoduje, że nadal większość konstrukcji zdobywa rynek dzięki operatywności dystrybutorów.


Budowa odkurzaczy centralnych
Odkurzacz centralny to najczęściej stalowy
cylinder, wewnątrz którego znajduje się
silnik z wirnikiem, system filtrujący oraz
zbiornik na kurz (fot. 1). Podczas pracy silnika,
wirnik (turbina) wytwarza podciśnienie,
wywołując przepływ powietrza
w instalacji, a tym samym zasysanie kurzu
poprzez otwarte w danym momencie
gniazda robocze. Wartość podciśnienia
zależy od wielkości i mocy silnika, a także
od przyjętego systemu filtracji.
W małych budynkach o powierzchni całkowitej
do 500 m², np. domach jednorodzinnych,
montowane są najczęściej konstrukcje
jednofazowe o mocy silnika do 1,5 kW
z cyklonicznym separatorem zanieczyszczeń
lub z tzw. workiem odwróconym.
Obie konstrukcje wymagają okresowej
obsługi, poprzez opróżnienie pojemnika
na kurz czy dodatkowe wytrzepanie worka.
Na rynku dostępne są obecnie także odkurzacze
bezobsługowe, ze spłukiwaniem
wodnym.

W budynkach wielorodzinnych, hotelach,
a także w budynkach przemysłowych, stosowane
są konstrukcje trójfazowe, o mocy
silnika od 1,5 do 7,5 kW, z osobno zamontowaną turbiną ssącą (fot. 2).

Separatory cykloniczne
• ze stałym filtrem (rys. 2),
• z samoczyszczącym się filtrem tkaninowym
(rys. 3).
Zanieczyszczone powietrze wpadając do
odkurzacza, wprawiane jest w ruch wirowy,
w wyniku czego większe cząsteczki uderzają o ścianki i opadają na dno zbiornika,
mniejsze natomiast zatrzymują się na dodatkowym
wkładzie filtracyjnym lub usuwane
są bezpośrednio na zewnątrz budynku.
Separatory cykloniczne cechuje stała wartość
podciśnienia i stosunkowo niski koszt
eksploatacji. Ich wadą jest mniejsza zdolność
pochłaniania kurzu, w wyniku czego
wyrzutnię powietrza należy umieszczać
zawsze z dala od okien i drzwi.

W separatorach cyklonicznych z workiem
odwróconym rolę filtra pochłaniającego
kurz pełni tkaninowy worek. Ma on w dolnej części dodatkowe obciążenie, np. w postaci
saszetki z ołowianym śrutem. W czasie
pracy odkurzacza worek zasysany jest do
góry, zbierając na swojej powierzchni zanieczyszczenia.
Po wyłączeniu silnika, worek
opada pod własnym ciężarem, strzepując
kurz do dolnego pojemnika.


Separatory wodne

To unikalne urządzenia, działające całkowicie
automatycznie i nie wymagające obsługi.
Zasysane, brudne powietrze, tuż przed jednostką centralną spryskiwane jest wodą,
która gromadzi się następnie w zbiorniku
(rys. 4A). Znajdujący się w dolnej części
zawór odlotowy jest w tym momencie zamknięty,
nie dopuszczając do odpływu ścieków
do kanalizacji. W zbiorniku następuje
magazynowanie zanieczyszczeń (rys. 4B).
Po osiągnięciu poziomu maksymalnego lub
automatycznie po wyłączeniu silnika, sensory
w górnej części zbiornika otwierają zawór
odlotowy i opróżniają zbiornik (rys. 4C).
Ten typ separatora nie wymaga stosowania
dodatkowych filtrów workowych czy
cyklonicznych. Dzięki zdolności odkurzania
płynów może być wykorzystywany
do prac mokrych, jak: pranie dywanów,
usuwanie rozlanej wody z podłóg czy
z zapchanych zlewów.

Odkurzacze typu SPLIT

To osobna konstrukcja odkurzaczy jednofazowych,
zbudowanych z kilku oddzielnych
modułów. W odróżnieniu od rozwiązań jednoelementowych,
odkurzacz typu Split
pozwala na osobne zamontowanie jednostki
filtracyjnej i silnika. Silnik może być wtedy
umieszczony nawet w innym pomieszczeniu
o małej wysokości, bezpośrednio przy
wyrzutni powietrza.

Odkurzacze trójfazowe

Przeznaczone są do dużych obiektów o powierzchni
od 500-5000 m2. Mogą pracować
w sposób ciągły do 24 h i obsługiwać
jednorazowo nawet do sześciu gniazd ssących, nadają się więc doskonale do hoteli
i biur. Konstrukcje trójfazowe montowane
są zawsze jako wolno stojące z osobno
zamocowaną turbiną ssącą. Turbiny, w zależności od konstrukcji odkurzacza, mogą
być pojedyncze lub połączone w moduły
(fot. 2), dzięki czemu dla tej samej jednostki
centralnej znacznie wzrasta wydajność
(przepływ powietrza przez odkurzacz).
Odkurzacze trójfazowe wyposażane są najczęoeciej
w wymienne wkłady filtracyjne lub
w filtry workowe. To ostatnie rozwiązanie,
w celu zminimalizowania obsługi, może
mieć dodatkowo ręczne lub elektroniczne
wibratory, pozwalające na strzepanie kurzu
z worka bez wyjmowania go z odkurzacza.

Włączanie odkurzacza

Uruchamianie odkurzaczy centralnych
odbywa się automatycznie, zwykle po włożeniu węża do gniazdka. Wszystkie gniazda
ssące mają w swojej obudowie dwa metalowe
styki połączone elektrycznie z jednostką
centralną.

Włożenie końcówki węża do
gniazda powoduje zwarcie styków (rys. 5,
fot. 3), a tym samym włączenie silnika
W niektórych systemach włączenie odkurzacza
następuje po otwarciu gniazda ssącego.
Ponowne wyjęcie oznacza jego wyłączenie.
Automatyczne włączanie odkurzacza występuje
tylko przy wężach z pierścieniem
zwierającym pełnym. Nie jest to wygodne
rozwiązanie, dlatego dostępne są też węże
z pierścieniem zwierającym przeciętym,
z włącznikiem umieszczonym w rączce
uchwytu roboczego (fot. 9).
Węże wykonywane są z giętkich, odpornych
na załamanie materiałów. Mają one
najczęoeciej długość 7-15 mb lub więcej.
Dzięki temu, że są tak długie możliwe
jest odkurzanie z jednego gniazda roboczego
nawet do 80 m2 mieszkania. W domu
o powierzchni 200 m2 wystarczą więc
zaledwie trzy gniazda ssące.



Inne elementy systemu


Gniazda robocze (fot. 4)


Gniazda ssące przypominają w budowie
gniazdka elektryczne. Zabezpieczone są
klapą zwrotną, która chroni je przed przypadkowym
otwarciem. Są też gniazda z klap
ą zamykaną na klucz, odpowiednie tam,
gdzie są małe dzieci. Gniazda wykonywane
są głównie jako ścienne, ale dostępne są też
gniazda podłogowe i kuchenne. Ten ostatni
typ gniazd uruchamiany przełącznikiem
nożnym przypomina szufelkę (fot. 5)
i pozwala na szybkie usunięcie z podłogi
zmiecionych śmieci.
Niektóre firmy oferują też gniazda zewnętrzne
montowane na ścianie budynku. Odkurzacz
centralny można wtedy wykorzystać do
czyszczenia np. tapicerki samochodu.


Szczotki robocze

Wybór szczotek czyszczących zależy od producenta
systemu. Oprócz standardowych
modeli do podłóg (fot. 9), tapicerki, ubrań
i grzejników znajdziemy tutaj rozwiązania
niekonwencjonalne, jak np.: szczotkę do
klawiatury komputera (fot. 6A), szczotkę
do żaluzji (fot. 6B), szczotkę do czyszczenia
sierści zwierząt (fot. 6C).



Separatory płynów

Charakter pracy instalacji centralnego odkurzania
nie pozwala na przesyłanie do
głównej jednostki zbieranych z podłogi
płynów (za wyjątkiem odkurzaczy z separatorami
wodnymi). Usuwanie rozlanych
cieczy możliwe jest w sposób pośredni za
pomocą separatora (fot. 7). Separator podłączony do gniazda ssącego wykorzystuje
główny odkurzacz jako napęd, nie dopuszczając jednocześnie do przenikania płynów
do wewnętrznej instalacji.

Jak zaplanować instalację?

Instalacja centralnego odkurzania jest inwestycją relatywnie tanią w porównaniu
do kosztów budowy domu. Wykonanie
sieci przewodów bez jednostki centralnej
to koszt zaledwie 300-600 zł. Warto więc
skusić się na jej wykonanie, choćby zakup
samego odkurzacza odwlókł się
w czasie.

Miejsce na odkurzacz centralny

Powinno być suche i przewiewne, a jednocześnie
dostatecznie oddalone od pomieszczeń
mieszkalnych. Możemy na nie wykorzystać garaż, wentylowaną piwnicę
lub inne pomieszczenie gospodarcze.
Pomieszczenie to musi być odpowiednio
wysokie, aby umieszczony w nim odkurzacz
był zamontowany w sposób umożliwiający opróżnianie zbiornika (rys. 6).

Wyrzutnia powietrza


Odprowadzenie powietrza na zewnątrz
najlepiej jest umieścić w pobliżu odkurzacza,
aby niepotrzebnie nie zwiększać oporów
przepływu instalacji. Wyrzutnia powinna się
znajdować na wysokości min. 30 cm od poziomu
gruntu (rys. 6), najlepiej w strefie
zakrzewionej, z dala od okien i drzwi.

Gniazda gospodarcze

Wstępne rozmieszczenie gniazd ssących
powinniśmy wykonać na projekcie mieszkania,
zaznaczając cyrklem domniemaną
powierzchnię odkurzania. Promieniem
jest tutaj długość węża, a środkiem – miejsce
zamontowania gniazda. Zaznaczone
okręgi powinny opasywać całe mieszkanie.
Gniazd nie należy nigdy projektować: za
drzwiami, meblami oraz w miejscach trudno
dostępnych, gdzie wąż uległby załamaniu.
Na ogół najwygodniejszym miejscem na
gniazda są klatki schodowe i korytarze.
Nie zapominajmy też o tarasach, balkonach
czy garażach. Jeżeli zachodzi potrzeba,
w miejscach tych można zamontować
osobne gniazdo zewnętrzne.
Niektóre odkurzacze centralne mają
gniazda zintegrowane z obudową. Wtedy
montaż dodatkowego gniazda w miejscu
zamontowania odkurzacza jest zbędny.
Projekt instalacji najlepiej zlecić firmie,
usługa ta jest często bezpłatna.

Z czego wykonać instalację

Instalacje centralnego odkurzania powinny
być wykonane z materiałów zapewniających małe opory przepływu i dużą szczelność.
Najlepiej nadają się do tego celu
rury i łączniki z PVC. Nie należy jednak
używać PVC kanalizacyjnego, gdyż nie
spełnia ono wszystkich norm związanych
z instalacją. Centralne odkurzanie wykonujemy
z PVC o właściwościach antyelektrostatycznych
i specjalnej konstrukcji
łączników (fot. 8). System może być klejony,
skręcany lub zaciskany obejmami
z gumy.

Zasady prowadzenia przewodów

Montaż instalacji centralnego odkurzania
najwygodniej jest prowadzić w budynku
drewnianym o budowie szkieletowej. Przewody
łączące gniazda ssące z odkurzaczem
zaleca się bowiem prowadzić w sposób kryty
za płytą gipsowo-kartonową, panelem
sufitowym lub w ostateczności w bruździe
ściennej. Przewody w czasie pracy
zawsze gromadzą na swojej powierzchni
ładunek elektrostatyczny, dlatego prędzej
czy później nie skryte fragmenty instalacji
pokryją się brudem.
Trasa przewodów, dla łatwiejszej inwentaryzacji
powinna być wykonana równolegle
i prostopadle do powierzchni przegród.
Montując przewody, starajmy się wykonywać
jak najmniej kolan i łuków.
Każde załamanie instalacji to dodatkowa
strata ciśnienia.
Gniazda ssące dobrze jest połączyć z podejściem
krótkim kolanem i dodatkowym
odcinkiem poziomym lub pionowym
(rys. 7). Zabezpieczy to instalację przed
przypadkowym wrzuceniem przez dzieci
dłuższych przedmiotów (np. długopisów,
kredek itp.).
Wzdłuż całej trasy przewodów należy
wykonać instalację elektryczną. Instalacja
ta łączy wszystkie gniazda ssące z odkurzaczem
centralnym (rys. 8), pozwalając
na zdalne włączanie i wyłączanie odkurzacza.
Stosujemy tutaj przewody
o małym przekroju, gdyż odkurzacz ma
transformator i instalacja będzie pracować
na napięcie 12 lub 24 V. W instalacjach
wykonanych za płytą gipsowo-kartonową
przewody elektryczne wystarczy zamocować
do rur plastrem lub opaską.
Jeoeli instalacja została poprowadzona
w posadzce lub bruździe ściennej powinniśmy
je schować w osobnej rurze
osłonowej (np. Peschla).

Warto wiedzieć


Wybór odkurzacza i sposób rozprowadzenia
przewodów, a także ich montaż,
najlepiej pozostawić firmie, w której
mamy zamiar nabyć system, ułatwi to
późniejszą gwarancję. Inwestor często
decyduje się tylko na wykonanie samej
instalacji, odwleka natomiast zakup
odkurzacza. Samodzielny montaż nie
zagwarantuje wtedy szczelności układu
i nie pozwoli na sprawdzenie poprawności
działania instalacji.

Jeżeli montaż instalacji powierzymy innej
firmie niż ta, w której dokonaliśmy
zakupu materiałów, żądajmy osobnej
gwarancji na piśmie za wykonaną usługę
oraz sprawdzenia działania systemu.


Bogusław Malinowski

Źródło:

Komentarze

  • Nie wszystko jest takie piękne

    Na konferencji poswieconej PROBLEMOM JAKOŚCI POWIETRZA WEWNĘTRZEGO W POLSCE (PW 16-17 11 01) sporo się mówiło o alergiach, które w znakomitej mirze zawdzięczamy zarodnikom grzybów pleśniowych. Pamiętajmy, że odkurzcz centelny powoduje w pomiezczeniu podciśnienie, a co za tym idzie cofanie się powietrza z kanałów wentylacyjnych. Np. w Norwegii takie odkurzacze można montować tylko w domach z wentylacją nadcisnieniwą (rekuperator) Kurz wywołuje skutki alergii zaś samą chorobę zarodniki pleśni.

  • Odkurzacz centralny to już standard w nowym budownictwie!

    Polecam. Duża wygoda!!!
    Lepiej mieć więcej gniazd i krótszą rurę ssącą. Wygodniej się poruszać.

  • bardzo dobra rzecz

    Zaintalowalowałem odkurzacz w nowym domu w trakcie budowy - mieszkam juz 5 lat i jestem zadowolony z decyzji. Jeśli chodzi o wciąganie brudu - cofanie sie z wentylacji to zawsze przecież można uchylić okno w czasie odkurzania. Odkurzacz centralny ma jeszcze jedną zaletą poza problemami z kablami - nie wznieca tumanów kurzu w miejscu gdzie stoi odkurzacz - powietrze odprowadzane jest na zewnatrz budynku, no i nie "rozpyla" kurzu niedokładnie odfiltrowanego jak to jest w przypadku tradycyjnych odkurzaczy. Jeśli chodzi o koszt to jest dużo droższy od zwykłego odkurzacza ale 2 razy tańszy od Rainbowa, Kirby itp.