W latach sześćdziesiątych rząd francuski podjął decyzję o stworzeniu w Paryżu nowoczesnej dzielnicy La Défense, która miała stać się najnowocześniejszym centrum biurowo-handlowym. Projekt ten realizowany jest do dnia dzisiejszego, czego dowodem są powstające kolejne pomniki architektury modernistycznej, prześcigające się wzajemnie w stylu oraz pomysłowości wykonania i wykończenia.


W lipcu 1989 r. została oddana do użytku najbardziej charakterystyczna budowla dzielnicy - Grande Arche a la Défense, która od tego czasu stała się symbolem nowoczesnego Paryża. Grande Arche został wkomponowany w historyczną perspektywę głównej osi miasta, biegnącej od Luwru przez Champs Elysées i Łuk Triumfalny.

Obiekt ten tworzy układ czterech budynków wydzielonych funkcjonalnie, przypominający gigantyczne okno, w którego skład wchodzą:
• skrzydło północne - 36-kondygnacyjny wysokościowy budynek biurowy,
• skrzydło południowe - 36-kondygnacyjny wysokościowy budynek biurowy,
• podstawa - trzykondygnacyjny budynek użyteczności publicznej,
• część górna - dwukondygnacyjny budynek, ze względu na położenie uznany za wysokościowy.
Zgodnie z obowiązującymi we Francji od 1977 r. przepisami przeciwpożarowymi, zarówno skrzydło północne, jak i południowe oraz część górna budynku, jako budynki wysokościowe, zostały wyposażone w instalację wentylacji pożarowej, system sygnalizacji pożarowej oraz instalację hydrantów wewnętrznych i przenośne gaśnice.
Scenariusz rozwoju zdarzeń w czasie pożaru dla budynków wysokościowych wchodzących w skład Grande Arche zgodnie z wymaganiami przepisów francuskich realizowany jest następująco:
• wykrycie źródła pożaru,
• odcięcie strefy objętej pożarem i uruchomienie instalacji wentylacji pożarowej,
• powiadomienie straży pożarnej w przypadku, gdy służby ochrony budynku stwierdzą, że zagrożenie nie może zostać opanowane w wyniku ich samodzielnej interwencji,
• ewakuacja ludzi ze strefy objętej pożarem do przestrzeni zabezpieczonej przed pożarem i jego skutkami w taki sposób, aby ewakuowani nie byli narażeni na działanie dymu i gorących gazów, a także aby nie wydostały się one poza strefę objętą pożarem,
• rozpoczęcie akcji gaśniczej służb ratowniczych. Podczas akcji gaśniczej dym i gorące gazy nie powinny utrudniać interwencji służb ratowniczych, a także wydostawać się poza strefę objętą pożarem,
• ewakuacja ludzi ze stref nie objętych pożarem,
• zabezpieczenie mienia i samego budynku.
Przebieg zdarzeń

Zgodnie ze sprawozdaniem szefa Służb Ratowniczych Skrzydła Północnego Grande Arche, P. Foulona, w piątek 31 sierpnia 2001 r., o godzinie 18.30, w jednym z pomieszczeń biurowych, na 33. kondygnacji skrzydła północnego wybuchł pożar.
Początkowa powierzchnia, którą objął ogień wynosiła 15 m². W pomieszczeniu, gdzie powstał pożar znajdowały się meble i różnego rodzaju materiały biurowe, które - jak się później okazało - pod wpływem ognia wydzielały znaczące ilości dymu. Strefa, w której wybuchł pożar była wynajmowana przez jednego z użytkowników budynku. Zgodnie z wymaganiami przepisów francuskich, w tego typu pomieszczeniach nie istnieje obowiązek stosowania żadnych urządzeń przeciwpożarowych.
O ile rozprzestrzeniający się ogień w trakcie całego pożaru nie objął powierzchni większej niż 20 m² o tyle powstający dym wydostał się z pomieszczenia objętego pożarem, obejmując całą kubaturę biura o powierzchni ponad 170 m², zaaranżowaną w formie "open space".

Widok dolnej krawędzi warstwy dymu w korytarzu ewakuacyjnym
Źle zamknięte drzwi biura stworzyły możliwość wydostania się dymu na korytarz ewakuacyjny. Spowodowało to natychmiastowe uaktywnienie czujki dymu zlokalizowanej na korytarzu i uruchomienie sygnalizacji w pomieszczeniu bezpieczeństwa budynku oraz na kondygnacji objętej pożarem. Jednocześnie nastąpiło samoczynne zamknięcie przeciwpożarowych klap odcinających w instalacji wentylacyjnej obsługującej tę strefę i uruchomienie wentylacji pożarowej. Dalszy przebieg wydarzeń był zgodny z założeniami opisanego powyżej scenariusza.

Widok zniszczeń po pożarze w korytarzu ewakuacyjnym
Natychmiastowa interwencja i profesjonalizm służb ratowniczych budynku umożliwiły powstrzymanie rozwoju pożaru i zminimalizowanie szkód jeszcze przed dotarciem straży pożarnej. Po jej przybyciu pożar został ugaszony.

Widok pomieszczenia po pożarze
Instalacja wentylacji pożarowej

Jak zostało już wspomniane, jednym z podstawowych czynników, które zadecydowały o powodzeniu akcji ratowniczej podczas pożaru w Grande Arche była skutecznie działająca instalacja wentylacji pożarowej. W skład instalacji wchodzą:
• zespoły nawiewne powietrza zewnętrznego na klatki schodowe, które zapewniają wytworzenie w nich wymaganego nadciśnienia względem korytarza ewakuacyjnego w zakresie 20-80 Pa, a w czasie ewakuacji, dzięki przepływowi powietrza poprzez otwarte drzwi do przedsionka przeciwpożarowego z minimalną prędkością 0,5 m/s, uniemożliwiają przedostanie się dymu na klatkę schodową,
• zespoły nawiewne powietrza zewnętrznego do przedsionków przeciwpożarowych klatek schodowych poprzez klapy wentylacji pożarowej. Nawiew ten zapewnia utrzymanie w przedsionkach przeciwpożarowych wymaganego nadciśnienia w przypadku zamknięcia drzwi pomiędzy przedsionkami a korytarzem ewakuacyjnym, a w czasie ewakuacji, dzięki przepływowi powietrza przez otwarte drzwi do korytarza ewakuacyjnego z minimalną prędkością 0,5 m/s, uniemożliwia przedostanie się dymu do przedsionka przeciwpożarowego,
• transfer powietrza z przedsionków do korytarza ewakuacyjnego klapami transferowymi. Transfer ten odbywa się w czasie, gdy drzwi z przedsionka przeciwpożarowego na korytarz pozostają zamknięte w celu dostarczenia na korytarz ewakuacyjny powietrza, które zapewnia wyparcie dymu w kierunku punktów wyciągowych,
• zespoły nawiewne powietrza zewnętrznego do korytarza ewakuacyjnego poprzez klapy wentylacji pożarowej, oznaczone na rysunku odpowiednio symbolami. Nawiew ten jest niezbędny ze względu na zbyt dużą długość korytarza, przy której dostarczanie powietrza zewnętrznego tylko za pośrednictwem przedsionków przeciwpożarowych byłoby niewystarczające,
• wyciąg dymów i gorących gazów z korytarza ewakuacyjnego kratkami wyciągowymi.
Ilości powietrza wentylacyjnego w poszczególnych punktach wentylacji pożarowej są wartościami obliczeniowymi, które wynikają z przepisów francuskich dotyczących instalacji wentylacji pożarowej zgodnej z rozwiązaniem B, którego schemat przedstawiono na rysunku. Przedstawione poniżej wymagania są zgodne z zaleceniami Instytutu Techniki Budowlanej w Warszawie.
W czasie trwania ewakuacji powietrze zewnętrzne dostarczane do klatek schodowych i do przedsionków przeciwpożarowych przepływa do korytarza ewakuacyjnego poprzez otwarte drzwi pomiędzy tymi pomieszczeniami. Wydajność i spręż wentylatorów nawiewnych powinny być tak dobrane, aby prędkość przepływu powietrza w świetle otwartych drzwi pomiędzy klatką schodową a przedsionkiem wynosiła co najmniej 0,5 m/s, a w świetle otwartych drzwi pomiędzy przedsionkiem a korytarzem ewakuacyjnym - co najmniej 1 m/s, przy czym strumień powietrza wypływającego z przedsionka stanowi sumę strumieni powietrza nawiewanego do klatki schodowej i do przedsionka. Po zakończeniu ewakuacji lub w przypadku jej przerwania powietrze zewnętrzne nawiewane do przedsionka jest transferowane do korytarza ewakuacyjnego poprzez klapę transferową umieszczoną w ścianie przedsionka, w której prędkość przepływu powietrza wynosi nie więcej niż 5 m/s. Dodatkowo, w przypadku korytarzy ewakuacyjnych o znacznej długości, konieczne są dodatkowe otwory nawiewne, w których prędkość powietrza powinna wynosić, podobnie jak w przypadku otworów transferowych, nie więcej niż 5 m/s, a wydajność minimum 1 m³/s. Wyciąg dymu i gorących gazów ze strefy podsufitowej korytarza odbywa się w ilości 30 proc. większej niż całkowity nawiew powietrza zewnętrznego do korytarza w trakcie ewakuacji, kiedy wszystkie drzwi pomiędzy przedsionkami przeciwpożarowymi a klatkami schodowymi i korytarzami są otwarte.
Zgodnie z wymaganiami przepisów francuskich górna krawędź otworów nawiewnych w korytarzu ewakuacyjnym powinna znajdować się na wysokości nie większej niż 0,5 m nad poziomem podłogi, a dolna krawędź kratek wywiewnych na wysokości nie mniejszej niż 1,8 m nad poziomem podłogi, przy czym za otwór nawiewny przyjmuje się również otwór transferowy pomiędzy przedsionkiem przeciwpożarowym a korytarzem. Otwór nawiewny do przedsionka powinien znajdować się w jego górnej części. Otwory wywiewne są rozmieszczone w sposób zapewniający równomierne usuwanie dymu z pomieszczenia, przy czym odległość między dwoma najbliższymi punktami należącymi do wentylacji pożarowej jest nie większa niż 10 m. Takie usytuowanie kratek nawiewnych i wywiewnych, przy jednoczesnym utrzymaniu w nich odpowiednich prędkości przepływu powietrza zapewnia, że dym wydostający się na korytarz będzie utrzymywał się pod sufitem, a powietrze nawiewane do korytarza nie będzie wywoływało jego turbulencji i rozprzestrzeniania się w całej kubaturze korytarza, zapewniając utrzymanie dróg ewakuacyjnych w stanie wolnym od dymu co najmniej do wysokości 1,8 m nad poziomem podłogi.


Pomieszczenie objęte pożarem wypaliło się całkowicie. W momencie przybycia straży pożarnej pożar był już opanowany przez służby ratownicze budynku
Podsumowanie

Pożar wybuchł w godzinach popołudniowych, gdy w budynku nie przebywali już pracownicy. W związku z tym nie występowało bezpośrednie zagrożenie większej grupy osób.
Pożar został wykryty dopiero po przedostaniu się dymu na korytarz na skutek braku czujek dymowych w pomieszczeniach biurowych, co znacznie opóźniło interwencję służb ratowniczych. Należy jednak podkreślić, że pozostałe instalacje przeciwpożarowe, a przede wszystkim system wentylacji pożarowej, spełniły swoje zadanie, gdyż umożliwiły szybkie i skuteczne podjęcie akcji gaśniczej przez służby ratownicze obiektu, a następnie przez straż pożarną.
Zwraca uwagę fakt, że pomimo całkowitego wypalenia pomieszczenia objętego pożarem akcja straży pożarnej trwała tylko 7 minut, a więc w momencie jej przybycia pożar był już praktycznie opanowany. Widać więc, jak ważne jest przygotowanie członków służb ratowniczych budynku do podjęcia akcji i ich wyposażenie osobiste, które przy odpowiedniej wentylacji pożarowej umożliwia szybkie i skuteczne opanowanie zagrożenia.

Schemat instalacji wentylacji pożarowej zgodnej z rozwiązaniem B
Autorzy: prof. dr hab. Mirosław Kosiorek, mgr inż. Dorota Brzezińska

Źródło: www.fluid-desk.com