Unia Europejska poświęca coraz więcej uwagi problemom efektywnego wykorzystania i oszczędności energii. Ten wyraźny wzrost zainteresowania tymi problemami i przyspieszenie działań Unii jest spowodowany koniecznością zapewnienia wyższego stopnia bezpieczeństwa energetycznego krajów członkowskich Unii. Szczególnie ważne są dwa nowe dokumenty UE omówione poniżej.


Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii oraz usług energetycznych.
Jeszcze w większości krajów Unii nie została wdrożona Dyrektywa 2002/91/WE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, a w ostatnim czasie została uchwalona kolejna dyrektywa dotycząca efektywności wykorzystania energii, skierowana tym razem do jej końcowych odbiorców.
Dyrektywa definiuje, że odbiorcą końcowym jest osoba fizyczna lub prawna, która dokonuje zakupu energii dla własnego użytku.
Jak wiadomo Dyrektywa 2002/91jWE wprowadza prawne mechanizmy (świadectwa, kontrole) oddziaływania na rzecz zmniejszenia zużycia energii, a to oddziaływanie dotyczy właścicieli i zarządców budynków.
Nowa Dyrektywa 2006/32jEC zakłada podnoszenie efektywności wykorzystania energii przez tworzenie całego systemu upowszechniania informacji o aktualnym zużyciu energii i możliwościach ograniczenia tego zużycia, a także powszechnie dostępnego systemu usług energetycznych. Dyrektywa skierowana jest do końcowych odbiorców, a więc najemców pojedynczych lokali, zarządców budynków o różnym przeznaczeniu i formie własności, a także przedsiębiorców.
W preambule do Dyrektywy Wspólnota Europejska stwierdza potrzebę poprawy efektywności wykorzystania energii przez użytkowników końcowych i promowanie produkcji ze źródeł odnawialnych. Proponowane działania są
niezbędne dla:
• poprawienia niezawodności dostaw energii,
• zmniejszenia emisji CO2 i innych gazów cieplarnianych,
• zmniejszenia zależności od importu energii,
• wykorzystania efektywności energetycznej jako alternatywy dla budowy nowych elektrowni.
Zwiększenie efektywności końcowego wykorzystania energii może zostać osiągnięte przez zwiększenie dostępności usług energetycznych, zwiększenie popytu na te usługi oraz inne środki poprawy wydajności energetycznej.
1) Cel ogólny w zakresie oszczędności energii to zmniejszenie zużycia energii o 6% w ciągu 6 lat. Państwa członkowskie mają wyznaczyć cele krajowe w zakresie efektywnego wykorzystania energii przez odbiorców końcowych oraz mają wyznaczyć jeden lub więcej nowych bądź istniejących organów lub agencji, którym powierzona zostanie ogólna kontrola i nadzorowanie działań dotyczących uzyskania postulowanych oszczędności.
Dyrektywa określa szereg środków, które maja stworzyć mechanizmy i zachęty dla podnoszenia efektywności wykorzystania energii i ułatwiające działania w tym zakresie.
2) Szczególny nacisk położony jest na efektywne wykorzystanie energii przez odbiorców końcowych w sektorze publicznym traktowanym jako wzorcowy dla innych odbiorców. W sektorze publicznym zagwarantowane mają być działania dotyczące zwiększenia wydajności energetycznej przy zastosowaniu opłacalnych środków, które generują największe oszczędności energii w najkrótszym czasie.
3) Dystrybutorzy i detaliczni sprzedawcy energii powinni oferować odbiorcom końcowym usługi energetyczne obejmujące wydajne zużycie energii w zakresie ogrzewania pomieszczeń, ciepłej wody użytkowej, chłodnictwa, oświetlenia i napędów. Takie usługi mogą być ustalone jako obowiązkowe. Maksymalizacja zysków przedsiębiorstw energetycznych powinna się stać bardziej związana ze sprzedażą usług energetycznych, a nie ze sprzedażą jak największej ilości energii odbiorcom. Przedsiębiorstwa energetyczne powinny zapewnić dostępność i konkurencyjne ceny audytów energetycznych i środków zwiększania wydajności energetycznej.
4) Oszczędności energetyczne powinny być wspierane przez instrumenty finansowe, a w taryfach i innych przepisach dotyczących dostaw energii powinny być usunięte wszelkie zachęty zwiększenia dostarczanej energii. Państwa członkowskie mogą nałożyć obowiązki z tytułu świadczenia usług publicznych związane z wydajnością energetyczną na przedsiębiorstwa z sektora energii gazowej i elektrycznej.
5) Państwa Członkowskie mogą utworzyć fundusze dla subsydiowani realizacji programów zwiększania wydajności energetycznej oraz promowania rozwoju rynku tych środków. Środki te mogą być wykorzystane na promocję audytu energetycznego, instrumentów finansowych służących oszczędnościom energetycznym, a także lepszego dokonywania pomiarów przy pomocy liczników oraz wyczerpującego billingu. Fundusze takie mogą udzielać dotacji, pożyczek, gwarancji finansowych lub innych rodzajów finansowania. Fundusze mogą być dostępne dla dostawców energii, niezależnych doradców i odbiorców końcowych.
6) Państwa członkowskie mają zapewnić dostępność efektywnych, wysokiej jakości systemów audytu energetycznego, które są przeznaczone dla określenia środków zwiększenia wydajności energetycznej i są przeprowadzane w sposób niezależny dla odbiorców końcowych, w tym niewielkich odbiorców w gospodarstwach domowych, odbiorców komercyjnych oraz małych i średnich przedsiębiorstw.
7) W celu osiągnięcia wysokiego poziomu kompetencji technicznych, obiektywności i wiarygodności Państwa Członkowskie - o ile uznają to za konieczne - wprowadzą odpowiedni system kwalifikacji, akredytacji lub certyfikacji dla dostawców usług energetycznych, audytów energetycznych i innych środków poprawy efektywności energetycznej.
8) Dyrektywa zobowiązuje Państwa Członkowskie, aby stwarzały dla odbiorców końcowych warunki dostępu do informacji ułatwiającej efektywne wykorzystanie energii. Wraz z rachunkiem za dostawę energii odbiorca powinien otrzymywać informacje pozwalające na pełne zapoznanie się z kosztami energii i poziomem zużycia. Należy więc zadbać o to, aby odbiorcy otrzymywali następujące informacje:
• bieżące ceny i zużycie energii,
• porównanie obecnego zużycia z zużyciem za ten sam okres w roku poprzednim (o ile to możliwe - porównanie w formie graficznej),
• ewentualnie porównanie z przeciętnym znormalizowanym lub przykładowym użytkownikiem energii tej samej kategorii,
• informacje dotyczące organizacji konsumenckich, agencji energetycznych i podobnych, łącznie z adresami stron internetowych, umożliwiające uzyskanie informacji o środkach zwiększających efektywność energetyczną.
Wszystkie rodzaje informacji dotyczące powiększenia efektywności wykorzystania energii (w tym o mechanizmach finansowych i prawnych) powinny być szeroko rozpowszechniane wśród odbiorców końcowych.
O ile to będzie technicznie wykonalne i uzasadnione finansowo - odbiorcy końcowi energii elektrycznej, gazu, ogrzewania lub chłodzenia oraz ciepłej wody powinni mieć możliwość nabycia po konkurencyjnych cenach indywidualnych liczników, które dokładnie odzwierciedlają zużycie energii w określonym czasie.
9) Dyrektywa zaleca stymulowanie rozwoju finansowania przez stronę trzecią jako formę ułatwiającą sfinansowanie inwestycji związanych z obniżeniem zużycia energii
10) Dyrektywa proponuje wprowadzenie tzw. "białych certyfikatów", czyli wydawanych przez niezależne organy dokumentów potwierdzających uzyskanie oszczędności energetycznych.
Jak wynika z treści Dyrektywy osiągnięcie planowanych krajowych wielkości oszczędności energetycznych może być uzyskane nie tylko przez system edukacji, informacji i ułatwionego dostępu do usług energetycznych, ale także przez pewne formy nacisku i zachęty. Wydaje się, że ma to być zarówno wyznaczanie obowiązkowych oszczędności dla niektórych grup odbiorców (co wiąże się z systemem "białych certyfikatów"), jak i podejmowanie zobowiązań oszczędnościowych przez odbiorców w ramach umów zawieranych przez odbiorców z organami wyznaczonymi przez Państwo, w których to umowach przewidywane będą pewne korzyści finansowe w zamian za osiągnięte oszczędności.
Państwa Członkowskie mają wprowadzić w życie odpowiednie przepisy ustawowe i wykonawcze w czasie 2 lat. W Polsce niezbędne będzie uchwalenie odpowiedniej ustawy, w której powinny być ustalone szczegółowe cele, zadania i mechanizmy dotyczące wzrostu efektywności energetycznej.
Zielona księga - Europejska strategia
na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii

Ten dokument Komisji Wspólnot Europejskich ma inny charakter niż dyrektywy. Jest to dokument zawierający sugestie i opcje, które mogą stanowić podstawę nowej kompleksowej europejskiej polityki energetycznej.
Na wstępie Zielona Księga stwierdza, że Europa weszła w nowa erę energetyczną, w której:
• Wzrasta uzależnienie od importu surowców energetycznych (obecnie 50%, a za 20-30 lat potrzebne będzie to około 70%).
• Obecnie dostawa gazu zaspokajana jest dostawami tylko
z trzech państw (Rosji, Norwegii, Algierii).
• Jeżeli obecne trendy utrzymają się, to import gazu w ciągu
25 lat wzrośnie o 80%.
• Globalne zapotrzebowanie na energię wzrasta. Oczekuje
się, że światowe zapotrzebowanie na energię (a tym samym
i emisja CO2) wzrośnie do 2030 r. o około 60%, w tym zapotrzebowanie na ropę będzie wzrastać o 1,6% rocznie.
• Ceny ropy i gazu wzrastają i ta tendencja prawdopodobnie się utrzyma.
• Nasz klimat się ociepla.
• Europa nie stworzyła jeszcze w pełni konkurencyjnych
wewnętrznych rynków energii, które mogłyby zapewnić
obywatelom UE bezpieczeństwo dostaw i niższe ceny.
Europa dzięki wspólnym działaniom może rozwiązać narastające problemy. Unia Europejska jest światowym liderem w zakresie zarządzania popytem, wspierania nowych i odnawialnych form energii i rozwoju nowych technologii o niskich emisjach CO2.
Zielona Księga określa sześć dziedzin, w których potrzebne są pilne działania UE:
1. Konkurencyjność i wewnętrzny rynek energii.
2. Zróżnicowanie form energii
3. Solidarność w rozwiązywaniu problemów i kryzysów.
4. Zrównoważony rozwój - strategia energetyczna zapewniająca równowagę między celami ochrony środowiska naturalnego, konkurencyjności i bezpieczeństwa dostaw.
5. Innowacje i technologia - utrwalenie pozycji UE jako światowego lidera.
6. Wspólna zewnętrzna polityka energetyczna.
Zielona Księga zawiera liczne propozycje istniejących problemów:
• Powstanie europejskiego rynku energii elektrycznej i gazu. . Europejski kodeks sieci przesyłowych.
• Europejskie centrum sieci energetycznych.
• Europejskie obserwatorium zaopatrzenia w energie.
• Fizyczne bezpieczeństwo energetycznej infrastruktury Europy pod względem zagrożeń ze strony klęsk żywiołowych i terroryzmu.
• Nowe przepisy dotyczące rezerw gazu i ropy.
• Przegląd energetyki UE, a w tym ocena zalet i wad
różnych źródeł energii (w tym energetyki jądrowej).
• Skuteczne przeciwdziałanie zmianom klimatu.
• System handlu emisjami.
• Międzynarodowy układ w sprawie racjonalnego wykorzystania energii.
• Strategiczny plan technologiczny w dziedzinie energetyki.
Komisja zapowiada, że w tym roku zaproponuje plan działania w sprawie racjonalnego wykorzystania energii. Przykłady możliwych działań obejmują:
• Długofalową kampanię na rzecz racjonalnego wykorzystania energii, w tym oszczędności w budynkach, szczególnie publicznych.
• Przyspieszenie tempa inwestowania przez banki komercyjne w przedsięwzięcia w zakresie racjonalnego wykorzystania energii i w przedsiębiorstwa świadczące usługi energetyczne.
• Ogólnoeuropejski system wydawania białych certyfikatów czyli zbywalnych certyfikatów, które przedsiębiorstwa osiągające wyniki lepsze od wymaganych norm racjonalnego wykorzystania energii będą mogły sprzedawać tym, które tego sukcesu nie mogą osiągnąć.
• Podawanie wskazówek dla konsumentów na możliwe oszczędności energii zużywanej przez sprzęt gospodarstwa domowego, pojazdy i urządzenia przemysłowe.
Na wiosennym szczycie Rady Europejskiej w 2007 r. Komisja przedstawi "mapę drogową" działań na rzecz energii odnawialnej, a w tym nową dyrektywę Wspólnoty w sprawie ogrzewania i chłodzenia, uzupełniającą dotychczasowe wspólnotowe ustalenia w zakresie oszczędności energii.
Autor: dr inż. Maciej Robakiewicz
prezes Fundacji Poszanowania Energii, sekretarz generalny Zrzeszenia Audytorów Energetycznych.


Źródło: Domus