Domowe czujki tlenku węgla Tlenek węgla, CO (czad) należy do najstarszych trucizn cywilizacji i jest obok alkoholu etylowego i leków jedną z najczęściej stwierdzanych trucizn wśród wszystkich notowanych zatruć śmiertelnych. Szacuje się, że rocznie z tego powodu w naszym kraju może umierać setki ludzi, a dziesiątki tysięcy podtruwa się, nie wiążąc chronicznego bólu głowy, zmęczenia czy apatii z ulatnianiem się trującego gazu.


Do wypadków zatrucia tlenkiem
węgla dochodzi najczęściej w łazience
podczas kąpieli (gaz z piecyka gazowego),
w kuchni (gaz z kuchni gazowej)
oraz w pokoju podczas snu.
Wiadomości takie są tym bardziej
tragiczne, że wypadki te mają miejsce
w domu, czyli miejscu, gdzie czujemy
się najbardziej bezpiecznie
(prawie 70% przypadków). Najwięcej ofiar odnotowuje się w okresie jesieni
i zimy. Przyczyny tych tragedii
to głównie: brak prawidłowej wentylacji,
zły stan techniczny przewodów
kominowych i piecyków, zanieczyszczone,
niedrożne kominy, zasłonięte
kratki wentylacyjne, brak wentylacji
nawiewnej. Skutki nadmiernego
uszczelniania mieszkań czy samowola
budowlana. Często też występuje
samowolne podłączenie lub zmiana
instalacji odprowadzania spalin, bez
sprawdzenia przez mistrza kominiarskiego.
Lekceważenie zaleceń kominiarskich
z kontroli okresowej przewodów
kominowych lub wręcz odmowa
przez właścicieli budynków
przeprowadzenia takiej kontroli.
Charakterystyka CO
Tlenek węgla jest produktem powstającym
w procesie niecałkowitego
spalania związków organicznych
(węgiel, koks, drewno, olej opałowy
lub gaz). Podczas niewłaściwego spalania
węgla może powstać aż 30%
CO. Tlenek węgla łatwo przenika
przez ściany i stropy i może spowodować
zatrucie osób znajdujących się
w pomieszczeniach sąsiadujących z
miejscem wydzielania.
Tlenek węgla jest gazem bez smaku,
zapachu i koloru, niedrażniący i
łatwo mieszający się z powietrzem.
Jest gazem trującym, który stwarza
zagrożenie w każdym stężeniu. W
niższych stężeniach wywołuje utratę
koordynacji ruchowej, w dużych stężeniach – nagłą śmierć.
Toksyczne działanie tlenku węgla
polega na tworzeniu się tlenkowej
hemoglobiny (karbooksyhemoglobiny),
niezdolnej do łączenia się z tlenem,
oraz inaktywacji enzymów komórkowego
oddychania. Przy dużych
stężeniach tlenku węgla w powietrzu
krew już po kilku oddechach ulega
nasyceniu do granic niebezpiecznych
dla życia i może nastąpić natychmiastowa
śmierć niepoprzedzona objawami
ostrzegawczymi (hemoglobina
wiąże tlenek węgla około 300 razy intensywniej
niż tlen). Szczególnie
wrażliwe na toksyczne działanie tego
gazu są dzieci, osoby starsze, osoby
cierpiące na niedokrwistość oraz na
choroby układu krążenia. Najczęściej
do zatrucia dochodzi przy narażeniu
inhalacyjnym. Wystarczy zawartość
0,1% CO w powietrzu, aby szybko
50% całej hemoglobiny zamienić na
karbooksyhemoglobinę.
Rozpoznanie tlenku węgla
Rozpoznanie prawdopodobieństwa
zbierania się tlenku węgla w pomieszczeniu
może nastąpić m.in. na
podstawie następujących śladów i
objawów:
• smugi węgla i osadzanie się sadzy
w pobliżu miejsca, gdzie pali się płomień
urządzenia grzewczego,
• brak tzw. ciągu powietrza w kominie
lub kanale wentylacyjnym,
• widoczny nadmiar rdzy na instalacji
doprowadzającej paliwo do kuchenki,
• opadanie dużej ilości sadzy na
sprzęty i podłogę,
• wyciek niewielkiej ilość wody z komina
lub kanału wentylacyjnego,
• pojawianie się u domowników migren,
uczucia zmęczenia, mdłości i
zawrotów głowy.
Zapobieganie zaczadzeniu CO
Aby zapewnić optymalną ochronę
w mieszkaniu, oprócz okresowych
kontroli prawidłowości działania
urządzeń mogących być źródłem czadu,
szczelności wewnętrznych instalacji
gazowych oraz przewodów kominowych,
wentylacyjnych i kanałów
nawiewnych, warto zamontować w
domu urządzenie monitorujące i informujące
(alarmujące) o obecności
tlenku węgla, jakim jest czujka tlenku
węgla. Czujki te są bardzo popularne
w USA oraz w krajach Europy
Zachodniej. W Polsce nie ma obowiązku
stosowania detektorów w domach
mieszkalnych, jednak można je
dość łatwo nabyć.
Liczba czujek i ich rozmieszczenie
zależy przede wszystkim od układu
budynku, liczby pokoi sypialnych
oraz lokalizacji urządzeń mogących
być źródłem tlenku węgla. Minimalna
liczba czujek to jedna na piętro
oraz jedna na każdą część sypialną
domu. Czujka powinna być tak rozmieszona,
aby była słyszalna w każ-
dym pomieszczeniu, a w szczególności
w sypialni. Czujki tlenku węgla
mogą być stosowane w pobliżu każdego urządzenia spalającego oraz w
pomieszczeniach o temperaturze
> 40o C i o C, np. w pralniach, łazienkach.
Standardowo zaleca się lokalizację czujek na ścianie na wysokości
150 cm ponad poziomem podłogi oraz przynajmniej 250 cm od
urządzeń mogących być źródłem
tlenku węgla. Przy instalowaniu czujek
należy się zawsze kierować instrukcją
obsługi tych urządzeń.
Nie zaleca się montażu czujek: wewnątrz
lub w pobliżu szaf, bezpośrednio
nad zlewem lub kuchnią, w pobliżu kominka i pieca, w pobliżu drzwi i
okien oraz w miejscach, gdzie nie ma
stałego przepływu powietrza (przeciągu),
w miejscach, gdzie mogą być
zasłonięte przez meble czy zasłony.
Praktycznie wszystkie dostępne
na rynku czujki nie wymagają specjalnej
konserwacji, są proste w użyciu
i posiadają wysoką dokładność dla
całego zakresu wykrywania tlenku
węgla (szczególnie czujki wyposażone
w sensor elektrochemiczny). Przy
wyborze czujki należy zwrócić uwagę, aby posiadał certyfikaty (np. BS
7860 – brytyjska norma lub UL
20341998 – standard amerykański).
Każda czujka powinna posiadać
dźwiękową i świetlną sygnalizację informująca,
o przekroczeniu dopuszczalnego
stężenia tlenku węgla. Profesjonalne
czujki tlenku węgla alarmują
już od stężenia 0,01% tlenku
węgla w pomieszczeniu.
Warto dodać, że obowiązek stosowania
czujek dymu w mieszkaniach
wprowadzono w niemieckim landzie
Szlezwik-Holsztyn. Wcześniej zrobiły to Nadrenia-Palatynat i Saara.
Landtag (sejm kraju związkowego)
Szlezwiku-Holsztyna uchwalił zmianę w ustawie Prawo budowlane,
wprowadzając obowiązek stosowania
co najmniej jednej czujki dymowej w
sypialniach, pokojach dziecięcych
oraz w przedsionkach, które służą jako
droga ewakuacyjna. W budynkach
istniejących obowiązek ten wchodzi
w życie z końcem 2009 roku. W odniesieniu
do obiektów nowo budowanych
- natychmiast, czyli z dniem
przyjęcia ustawy. Podobne przepisy
zamierza wprowadzić także Hesja.
Ilość karbooksyhemoglobiny we krwi, stopień zatrucia tlenkiem węgla
oraz towarzyszące mu objawy


Ilość HbCO we krwi [%]
Stopień zatrucia
Objawy
0 - 10
brak
Brak objawów. We krwi nałogowych palaczy stężenie HbCO może dochodzić do 9%.
10 - 15
niski
Lekki ból głowy.
20 30
lekki
Silny ból głowy, duszności, nudności, wymioty, osłabienie, szum w uszach, okresowe zamroczenie.
30 35
średni
Objawy narastają, tętno ulega przyspieszeniu, następuje osłabienie mięśni, zaburzenia równowagi, ubytki w pamięci.
35 - 50
ciężki
Całkowita utrata przytomności, śpiączka, okresowo występują drgawki, oddychanie staje się nierównomierne, tętno ok. 120 uderzeń na minutę. Rokowania względem przeżycia niewielkie.
50
śmierć
Szybka śmierć.
Autor: Tomasz Sawicki
Źródło: