Obowiązek znakowania symbolem CE większości urządzeń lub podzespołów stosowanych w chłodnictwie i klimatyzacji istnieje w naszym kraju już prawie dwa lata.


Mimo, że przepisy z zakresu bezpieczeństwa instalacji i urządzeń są dosyć jednoznaczne, to cały czas zdarzają się nieporozumienia, zwłaszcza między inwestorami a firmami serwisowymi lub handlowymi dotyczące montowanych
lub sprzedawanych urządzeń i przedstawiania odpowiednich
deklaracji.
Istotnym aktem prawnym w tej dziedzinie jest Polska Norma
PN-EN 378 ze stycznia 2002, oraz rozporządzenie wdrażające w
Polsce zasady określone w dyrektywie Komisji Europejskiej 97/
23/EWG w sprawie urządzeń ciśnieniowych.
Niniejsze opracowanie przedstawia podstawowe obowiązki
producentów urządzeń chłodniczych, wynikające z konieczności
stosowania znaku CE, opisuje zasady kategoryzacji urządzeń ciśnieniowych,
wspomina o warunkach i trybie dokonywania oceny
zgodności CE urządzeń ciśnieniowych, oraz wymienia podstawowe
obowiązki producenta i sposób znakowania urządzeń.
PRZEPŁYW TOWARÓW W UNII EUROPEJSKIEJ

Podstawę rozwoju rynku wewnętrznego Wspólnoty Europejskiej
stanowi wolna wymiana towarów i usług. Zgodnie z art. 100a Układu
Wspólnotowego, należy zapewnić wysoki poziom ochrony konsumenta
w obszarach zdrowia, bezpieczeństwa i ochrony środowiska.
W celu ujednolicenia przepisów prawa na całym obszarze Unii
Europejskiej, Rada i Parlament Wspólnoty wydają dyrektywy. Są
one aktami nadrzędnymi wobec aktów prawnych państw członkowskich,
a zapisane w nich zasady muszą być przeniesione do
prawodawstwa krajowego. Tak wprowadzone jednolite zasady obowiązujące
na terenie całej Unii, umożliwiają obrót towarami i usługami
o podobnym standardzie bezpieczeństwa. Standard ten potwierdzony
jest identycznymi procedurami sprawdzającymi we
wszystkich krajach.
W Polsce zasady i procedury określone w tej dyrektywie zostały
wprowadzone ustawą z dn. 30.08.2002 r. o systemie zgodności
(Dz.U. Nr 166, Poz. 1360). Najnowszym aktem wykonawczym
do tej ustawy jest Rozporządzenie Ministra Gospodarki z
dnia 21 grudnia 2005 w sprawie zasadniczych wymagań dla urządzeń
ciśnieniowych i zespołów urządzeń ciśnieniowych (Dz. U. nr
263 z 30 grudnia 2005). Rozporządzenie to obowiązuje od 1 stycznia
2006 roku, jednocześnie straciło moc Rozporządzenie Ministra
Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 8 maja 2003.
Rozporządzenie określa, że dla każdego produktu, urządzenia
i maszyny, podlegającego pod co najmniej jedno z rozporządzeń
wdrażających dyrektywy Parlamentu Europejskiego,
producent musi sporządzić deklarację zgodności CE, a produkty
oznakować znakiem CE.
Deklaracja zgodności CE oraz znak CE stanowią prawnie
wiążące przyrzeczenie producenta, iż jego produkt odpowiada
stosownej dyrektywie, oraz zostały spełnione procedury
oceny zgodności.

Parlament Europejski przyjął ponad 20 dyrektyw dotyczących różnych
obszarów. Producentów urządzeń chłodniczych obowiązują
następujące:

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego
Cel Dyrektywy

Dyrektywa w sprawie maszyn 89/392/EWG
Ochrona ludzi

Dyrektywa w sprawie urządzeń ciśnieniowych 97/23/EWG
Ochrona ludzi

Dyrektywa w sprawie urządzeń niskiego napięcia 73/23/EWG
Ochrona ludzi

Dyrektywa w sprawie kompatybilności elektromagnetycznej 89/336/EWG
Ochrona maszyn i urządzeń między sobą
Pierwsza liczba w nazwie dyrektywy oznacza rok jej wydania, druga
– numer bieżący.
Dyrektywy zawierają proste, ogólne zapisy. Szczegółowe dane
można znaleźć w normach krajowych, bądź przepisach zharmonizowanych.
W Polsce są to Polskie Normy PN, PN-EN, przepisy
o bezpieczeństwie i eksploatacji UDT, normy branżowe, itp.
Zasady klasyfikacji urządzeń ciśnieniowych
Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie zasadniczych wymagań
dla urządzeń ciśnieniowych i zespołów urządzeń ciśnieniowych
(dalej zwane Rozporządzeniem MG) odnosi się do konstrukcji,
produkcji i oceny zgodności urządzeń ciśnieniowych i zespołów
urządzeń ciśnieniowych o dopuszczalnym ciśnieniu roboczym
większym niż 0,5 bar. Ciśnienie rozumiane jest zawsze, jako
nadciśnienie powyżej ciśnienia atmosferycznego.
Urządzeniami ciśnieniowymi są pozostające pod ciśnieniem
zbiorniki, rurociągi, osprzęt zabezpieczający oraz osprzęt ciśnieniowy.
Podział urządzeń ciśnieniowych
W celu oceny zgodności z Rozporządzeniem MG urządzenia ciśnieniowe
podzielono na kategorie od I do IV, zależnie od ciśnienia,
objętości (lub średnicy) oraz zastosowanego płynu.
Płyny zostały podzielone na dwie grupy:
grupa 1– niebezpieczne (np. propan, NH3)
grupa 2– pozostałe (np. HCFC, HFC)
W zależności od kategorii urządzenia, stosuje się różne procedury
oceny zgodności (dla urządzeń kategorii I procedura jest najprostsza).
Urządzenia ciśnieniowe nie zawsze podlegają Rozporządzeniu
MG. Taki przypadek ma miejsce gdy:
- wyrób jest sklasyfikowany jako wykonany zgodnie z uznaną
praktyką inżynierską. Wówczas musi posiadać tabliczkę znamionową
producenta i instrukcję obsługi. Nie może być oznakowany
znakiem CE.
- urządzenie podlega najwyżej pod kategorię I i objęte jest jednocześnie
Rozporządzeniem MG w sprawie urządzeń niskiego
napięcia lub maszyn. Dotycząca go deklaracja CE nie może
zawierać oświadczenia dotyczącego zgodności CE o urządzeniach
ciśnieniowych, a jedynie o zgodności CE w sprawie
niskiego napięcia lub maszyn.
- w urządzeniu ciśnienie nie stanowi istotnego czynnika konstrukcyjnego.
Są to silniki, pompy, sprężarki.
Wyjątków jest więcej, jednak branży chłodniczej dotyczą tylko powyższe.
Dla reszty urządzeń ciśnieniowych stosowane jest Rozporządzenie
MG i zgodnie z nim dokonywana jest odpowiednia
kategoryzacja.
Kategoryzacja wybranych elementów urządzeń chłodniczych
zgodnie z Rozporządzeniem MG

W technice chłodniczej mamy do czynienia nie tylko z urządzeniami
ze znakiem CE nadanym w oparciu o Rozporządzenie
MG w sprawie urządzeń ciśnieniowych, lecz również w oparciu o
inne rozporządzenia, np. w sprawie urządzeń niskiego napięcia.
Otrzymują one wtedy deklarację CE zgodną z rozporządzeniem
w sprawie urządzeń niskiego napięcia.
Wyjątkiem są również urządzenia skategoryzowane jako wytwarzane
w zgodzie z uznaną praktyką inżynierską lub I kategorią
i jednocześnie podlegające dyrektywie niskonapięciowej (RM §2
ust. 6 lit. c).
Są to:
otwarte i półhermetyczne sprężarki tłokowe i śrubowe;
zestawy skraplające
traktowane jako zespół urządzeń ciśnieniowych I kategorii;
wentylatorowe chłodnice powietrza, traktowane jako rurociągi I kategorii, jeśli dla czynników chłodniczych z grupy 2
występuje PS x DN < 3500;
małe hermetyczne sprężarki tłokowe lub typu „scroll”, traktowane jako zbiorniki I kategorii, jeśli dla czynników chłodniczych z grupy 2 występuje PS x V < 200;
zawory kulowe, ręczne zawory odcinające, zawory typu „rotalock” wzierniki kontrolne poziomu cieczy, regulatory
Ciśnienia
, traktowane jako osprzęt ciśnieniowy I kategorii, jeśli dla czynników chłodniczych z grupy 2 występuje DN < 32
zawory elektromagnetyczne, termostatyczne zawory rozprężne (uwaga j.w.);
filtry osuszacze i filtry blokowe, traktowane jako zbiorniki wykonane według uznanej praktyki inżynierskiej, jeśli dla czynników chłodniczych z grupy 2 występuje PS x V < 50;
regulatory poziomu oleju (uwaga j.w.).
Urządzenia ciśnieniowe o objętości V < 1,8 l lub średnicy nominalnej
DN < 32 mm są klasyfikowane jako wykonywane zgodnie z
uznaną praktyką inżynierską.
Ocena zgodności według Rozporządzenia
Przed wystawieniem deklaracji zgodności i przyznaniem znaku
CE maszynie, podzespołowi lub urządzeniu, należy dokonać oceny
zgodności. Odbywa się ona zależnie od kategorii urządzenia ciśnieniowego,
według modułów lub ich kombinacji, z uwzględnieniem
skali produkcji.
Moduł, to zestaw wymagań, które musi spełnić producent. Opisuje
on procedury postępowania i zakres obowiązkowych czynności,
jakie musi wykonać wytwórca. Mogą to być zalecenia dotyczące
dokumentacji technicznej, wewnętrznej kontroli technicznej,
wewnętrznej kontroli produkcyjnej, pobierania próbek produkcyjnych
do przebadania, zapewnienia jakości produkcji itp.
Szczegółowy zakres zadań ujętych w poszczególnych modułach
można znaleźć w Procedurach Oceny Zgodności ( Dziennik
Ustaw Nr 99, załącznik nr 3 z roku 2003). Są one rozdzielone
między producenta, a właściwą jednostkę notyfikowaną, czyli instytucję
upoważnioną do przeprowadzania odpowiednich kontroli
i badań, wystawiania kopii europejskiego uznania materiałów, wysyłania
tych kopii do Komisji Europejskiej i państw członkowskich
itd.
Jednostka notyfikowana to urząd, placówka naukowa lub badawcza,
mająca możliwości techniczne i wyposażenie, oraz niezbędny
personel umożliwiający właściwe wykonanie określonych
wyżej zadań. Aby działania jednostki notyfikowanej były bezstronne
i niezależne, nie może być ona producentem, projektantem, sprzedawcą
lub konserwatorem urządzeń ciśnieniowych. Instytucje te
powinny jednakowo traktować producentów w procesie oceny
zgodności, gwarantować ochronę informacji i jakość świadczonych
usług w warunkach konkurencji rynkowej.
Odpowiedzialność producenta
Podpisując deklarację zgodności producent przyjmuje pełną odpowiedzialność
za urządzenie, oraz potwierdza, że:
- urządzenie spełnia wymagania dotyczące bezpieczeństwa,
- została przeprowadzona procedura mająca na celu stwierdzenie
zgodności,
- spełnione zostały wymagania jednostki notyfikowanej.
Zgodnie z Rozporządzeniem producent powinien przeprowadzić
analizę zagrożeń i tak zaprojektować urządzenie, aby było ono
bezpieczne, biorąc pod uwagę wyniki analizy.
Urządzenia powinny być tak zaprojektowane, aby przy przestrzeganiu
instrukcji obsługi były bezpieczne.
Użytkownik powinien być poinformowany o zagrożeniach, które
nie zostały wyeliminowane. Jeśli istnieje możliwość niewłaściwego
użytkowania urządzenia, wytwórca powinien załączyć ostrzeżenia
zabraniające takich czynności.
Należy podkreślić, że znak CE nie jest symbolem jakości towaru,
lecz potwierdzeniem spełnienia wymagań dotyczących jego
wytworzenia.
Każda deklaracja zgodności CE musi zawierać następujące elementy:
1. Nazwę i adres producenta urządzenia.
2. Dokładne określenie produktu (jednoznaczne określenie przeznaczenia).
3. Przytoczenie dyrektyw Wspólnoty Europejskiej (w najnowszej wersji), na
podstawie których wykonano urządzenie.
4. Podanie norm zharmonizowanych lub innych, według których produkt został
przebadany (dla każdej z dyrektyw).
5. Zastosowaną procedurę oceny zgodności.
6. Nazwę i adres jednostki notyfikowanej.
7. Prawnie wiążący podpis osoby upoważnionej.
Deklaracja zgodności musi być sporządzona w jednym z języków urzędowych
Wspólnoty Europejskiej. W przypadku artykułów eksportowych instrukcja obsługi
musi być przetłumaczona na język kraju użytkownika. To samo dotyczy etykiet.
Dokumentacja do użytku wewnętrznego jest redagowana w języku kraju
producenta lub jednym z języków urzędowych Wspólnoty Europejskiej.
Umieszczanie znaku CE
Znak CE należy umieścić na produkcie. Minimalna wielkość liter to 5 mm.
Jeżeli właściwe moduły postępowania wymagają wpisania notyfikowanej jednostki,
obok znaku CE należy podać numer identyfikacyjny tej jednostki. Np. CE
1433 oznacza Urząd Dozoru Technicznego, a CE 0036 - TÜV Niemcy Południowe.
Tabliczka znamionowa
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Gospodarki, tabliczka znamionowa musi
zawierać następujące dane:
- znak CE i numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej (jeżeli jest to konieczne)
nazwę i adres producenta i, jeżeli ma to zastosowanie, jego upoważnionego
przedstawiciela,
- rok produkcji,
- numer serii,
- numer fabryczny, jeżeli stosuje się numery fabryczne,
- zasadnicze najwyższe i najniższe parametry dopuszczalne.
Do urządzenia ciśnieniowego wprowadzanego do obrotu powinny być dołączane
instrukcje przeznaczone dla użytkownika, zawierające niezbędne informacje
w zakresie bezpieczeństwa, dotyczące:
- montażu - obejmującego łączenie różnych elementów urządzenia ciśnieniowego
- uruchamiania
- użytkowania
Instrukcja obsługi urządzenia wprowadzonego do obrotu na terenie Polski musi
być sporządzona w języku polskim.
PODSUMOWANIE
Niemal wszystkie urządzenia chłodnicze i klimatyzacyjne oraz większość stosowanych
w nich komponentów muszą posiadać znak CE, bez którego nie mogą
być sprzedawane i montowane w zgodzie z obowiązującym prawem.
Posiadanie znaku CE przez wszystkie elementy wchodzące w skład urządzenia
nie oznacza, że gotowy wyrób można automatycznie oznakować znakiem
CE. W tym celu należy przeprowadzić odpowiednie procedury.
Znak CE, to gwarancja wykonania urządzenia w zgodzie z obowiązującymi
przepisami Unii Europejskiej.
Brak znaku CE może mieć decydujące znaczenie w ewentualnym sporze
między firmą instalacyjną a jej klientem, np. w przypadku awarii i możliwych rozbieżności powstałych przy rozpatrywaniu reklamacji.
Mariusz BARTOSZEWSKI
Janusz CIEŚLA

Termo Schiessl Sp. z o.o.
Źródło: